Aleksander Janowski (1866–1944)

Podróżnik, geograf, krajoznawca i wychowawca młodzieży

Aleksander Ludwik Janowski urodził się 2 października 1866 roku w Warszawie. Był geografem, krajoznawcą, podróżnikiem, pedagogiem i publicystą, a przede wszystkim jednym z najważniejszych popularyzatorów poznawania ojczystego kraju. Należał do współtwórców Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, powstałego w 1906 roku. Angażował się również w działalność na rzecz ochrony przyrody. 

Z pasji do poznawania Polski

W młodości Janowski ukończył Szkołę Techniczną Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej. W 1885 roku rozpoczął pracę na kolei w Sosnowcu, a kilka lat później przeniósł się do Warszawy. Możliwość podróżowania wykorzystywał do poznawania kraju, jego historii, przyrody, zabytków oraz zwyczajów mieszkańców. Jednocześnie intensywnie się dokształcał i gromadził materiały krajoznawcze. 

Szczególne znaczenie miała dla niego wyprawa do ruin zamku w Ogrodzieńcu w 1885 roku. To właśnie doświadczenia związane z tą wycieczką stały się jednym z impulsów do stworzenia organizacji zajmującej się poznawaniem i ochroną polskiego dziedzictwa. W 1906 roku powstało Polskie Towarzystwo Krajoznawcze (PTK), którego Janowski był jednym ze współtwórców. Ruiny zamku w Ogrodzieńcu znalazły się później w odznace Towarzystwa. 

Krajoznawstwo i młodzież

Jednym z najważniejszych celów działalności Aleksandra Janowskiego było zachęcanie dzieci i młodzieży do poznawania Polski. Organizował starannie przygotowane wycieczki, opracowywał ich trasy i opisywał odwiedzane miejsca. Był jednym z pionierów polskiej turystyki szkolnej. Wycieczkom organizowanym dla młodzieży przyświecała idea: „Przez poznanie kraju do jego ukochania”. 

Janowski uważał, że podróżowanie po Polsce powinno służyć nie tylko zdobywaniu wiedzy, ale również budowaniu więzi z ojczystą ziemią. Szczególnie interesowały go zabytki kultury, historia miejscowości, krajobraz oraz zwyczaje i obrzędy ludowe.

Podróżnik dookoła świata

Pasja Janowskiego wykraczała daleko poza granice Polski. W 1913 roku rozpoczął wielką podróż dookoła świata, która trwała do 1915 roku. Trasa prowadziła m.in. przez Europę, Stany Zjednoczone, Hawaje, Japonię, Koreę i Rosję. Później podróżował również do Ameryki Południowej. Podczas zagranicznych wypraw spotykał się ze środowiskami polonijnymi i opowiadał o Polsce, jej historii oraz kulturze. 

Autor i popularyzator wiedzy

Aleksander Janowski pozostawił po sobie bogaty dorobek pisarski. Szczególne miejsce zajmuje czterotomowy, ilustrowany przewodnik „Wycieczki po kraju”, wydawany w latach 1900–1903. Pisał także książki krajoznawcze i utwory przeznaczone dla młodzieży, publikował artykuły oraz przygotowywał materiały pomagające w poznawaniu Polski. 

Przez całe życie łączył podróżowanie z działalnością edukacyjną i społeczną. Współuczestniczył również w powołaniu Państwowej Rady Ochrony Przyrody oraz działał na rzecz upowszechniania idei ochrony polskiej przyrody. 

„Temu, co kochał i uczył kochać Ziemię Ojczystą”

Aleksander Janowski zmarł 10 października 1944 roku w Komorowie pod Warszawą. Początkowo został tam pochowany, a w 1947 roku jego szczątki przeniesiono na Cmentarz Powązkowski w Warszawie, do Alei Zasłużonych. 

Na jego nagrobku umieszczono słowa, które znakomicie podsumowują jego życie i działalność: 

 „Temu, co kochał i uczył kochać Ziemię Ojczystą”.